یک مؤسسه پژوهشی وابسته به سازمان ملل متحد هشدار داد جهان در حال ورود به دورهای از “ورشکستگی جهانی آب” است. به گفته دانشمندان منابع آبی نظیر رودها و دریاچهها با سرعتی بیش از توان طبیعت برای جبران، در حال تخلیه هستند.
مؤسسه آب، سلامت و محیط زیست دانشگاه سازمان ملل متحد روز سهشنبه ۲۰ ژانویه (۳۰ دیماه) با انتشار گزارشی هشدار داد. طی چندین دهه مصرف بیرویه، آلودگی، تخریب محیط زیست و تغییرات اقلیمی، بسیاری از سامانهها و منابع آبی را به چنان مرحلهای از غیرقابل بازگشتبودن سوق داده است. به همین خاطر نیاز به باید یک طبقهبندی جدید است.
این مؤسسه تأکید کرد: «اصطلاحات تنش آبی و بحران آب دیگر برای توصیف واقعیتهای جدید آب در جهان کافی نیستند.»
در این گزارش گفته شده، این اصطلاحات زمانی “به عنوان هشدارهایی درباره آینده که هنوز میشد از آن اجتناب کرد” به کار میرفتند. اما اکنون جهان وارد “مرحلهای جدید” شده است و باید از “ورشکستگی آبی” سخن گفت. این مؤسسه ورشکستگی آب را وضعیتی توصیف کرده است که در آن، مصرف بلند مدت آب از میزان جبران مجدد آن فراتر میرود. این روند به طبیعت چنان آسیب میزند که بازگرداندن سطح پیشین منابع آب به طور واقعبینانه دیگر امکانپذیر نیست.
کوچک شدن دریاچههای بزرگ جهان
به گفته این گزارش، این وضعیت در کوچک شدن دریاچههای بزرگ جهان و افزایش تعداد رودخانههای بزرگی که در بخشی از سال دیگر به دریا نمیرسند، منعکس شده است.
جهان در پنج دهه گذشته بخش عظیمی از تالابهای خود را از دست داده است. به گونهای که به گفته کارشناسان حدود ۴۱۰ میلیون هکتار، یعنی مساحتی تقریبا به اندازه کل اتحادیه اروپا، ناپدید شده است.
کاهش آبهای زیرزمینی نیز نشانه دیگری از این “ورشکستگی” نامیده شده است. همزمان تغییرات اقلیمی نیز این مشکل را تشدید کرده است.
طبق این گزارش از سال ۱۹۷۰ تاکنون گرمایش زمین باعث از دست رفتن بیش از ۳۰ درصد از حجم یخچالهای طبیعی جهان و ذوبشونده فصلیشده است که صدها میلیون نفر به آن وابستهاند.
هشداری برای بازنگری در سیاستها
کاوه مدنی، مدیر این مؤسسه و نویسنده این گزارش به خبرگزاری فرانسه گفت، پیامدهای این وضعیت در همه قارهها قابل مشاهده است. اما همه کشورهای جهان به طور جداگانه دچار ورشکستگی آبی نشدهاند.
به گفته او این پدیده “هشداری” است که بازنگری اساسی در سیاستها را ضروری میداند.
مدنی با اشاره به استخراج ۷۰ درصد از آب شیرین جهان برای کشاورزی، این امر را منجر به روند رو به افزایش کمبود آب به ویژه در قاره آسیا توصیف میکند. بهویژه با در نظر گرفتن این نکته که کشاورزان در این قاره نه تنها برای جمعیت خود، بلکه برای مصرف جمعیت نیمکره شمالی جهان نیز کاشت و برداشت میکنند و کشاورزی اغلب تنها راه امرار معاش آنان است.
او تأکید کرد: «از نظر استراتژیک، این کشورها باید اقتصاد خود را متنوع و صنعتی کنند تا دیگر به شدت به کشاورزی وابسته نباشند.» اتفاقی که نه یکشبه بلکه باید با برنامهریزی درازمدت رخ دهد و به گفته کاوه مدنی اکنون فرصت انجام آن وجود دارد. بهجز آسیا، خاورمیانه، شمال آفریقا و جنوب غرب قاره آمریکا نیز به شدت از کاهش آبشیرین متأثر هستند
رئیس مؤسسه آب، سلامت و محیط زیست دانشگاه سازمان ملل متحد میافزاید دولتها به جای اینکه کمبود آب را مسئلهای موقتی در نظر بگیرند، باید “صادق باشند.” “به جای آنکه این تصمیم را به تعویق بیاندازند، همین امروز اعلام ورشکستگی کنند.”
گزارش این مؤسسه بر دادهها و آمارهای موجود تکیه دارد و فهرست کاملی از همه مشکلات آبی ارائه نمیدهد، بلکه هدف آن بازتعریف وضعیت کنونی است.
به نوشته خبرگزاری فرانسه با این حال، برخی دانشمندانی که در تهیه این گزارش مشارکت نداشتهاند. ضمن استقبال از جلب توجه به موضوع آب، هشدار دادند که تصویر جهانی بسیار متغیر است و اعلام یک حکم کلی ممکن است پیشرفتهای محلی را نادیده بگیرد
