سرطان در ایران به سرعت در حال افزایش است و هشدارهای تازه وزارت بهداشت از «سونامی سرطان» نشان میدهد که اگر امروز برای پیشگیری و غربالگری اقدام نکنیم، فردا با بحرانی عمیقتر روبهرو خواهیم شد.
هشدار وزارت بهداشت درباره رشد شیوع سرطانها
طی روزهای گذشته، وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی هشدار جدی صادر کرد و اعلام نمود که طی شش سال اخیر، شیوع ابتلا به سرطانهای سینه، پروستات، روده بزرگ و مقعد، پوست و معده در ایران به طور قابل توجهی افزایش یافته است. این خبر که به سرعت در رسانهها با عنوان «سونامی سرطان» بازتاب یافت، نگرانیهای گستردهای در سطح جامعه ایجاد کرده است.
دکتر مریم بهشتیان، رئیس اداره سرطان وزارت بهداشت، در تحلیل دقیق خود تأکید کرد که این روند افزایشی، مانند بسیاری از کشورهای در حال توسعه، چندبعدی است. بر اساس آمارهای ثبتشده در نظام ملی سرطان، تعداد موارد جدید ابتلا به این سرطانها در طول پنج تا شش سال گذشته رشد معناداری داشته است. سرطان هماکنون دومین عامل مرگومیر در کشور پس از بیماریهای قلبی-عروقی محسوب میشود و هر سال دهها هزار بیمار جدید به آمار اضافه میگردد. این افزایش نه تنها فشار سنگینی بر سیستم درمانی وارد میکند، بلکه هزینههای اقتصادی و اجتماعی هنگفتی نیز به دنبال دارد. با وجود پیشرفتهای چشمگیر در حوزه تشخیص و درمان، هنوز بخش قابل توجهی از موارد در مراحل پیشرفته شناسایی میشوند که شانس بهبودی را کاهش میدهد. این هشدار در حالی مطرح میشود که جمعیت ایران در حال گذار به سمت سالمندی است و سبک زندگی شهری نیز تغییرات منفی چشمگیری داشته است.
دلایل اصلی افزایش ابتلا به سرطان در ایران
دکتر بهشتیان مهمترین دلایل این افزایش را به چند عامل کلیدی نسبت داد. نخست، افزایش امید به زندگی و سالمند شدن جمعیت است. میانگین سن جامعه ایران بالا رفته و سرطان به عنوان بیماری مرتبط با سن، طبیعی است که بیشتر دیده شود. دوم، بهبود نظام ثبت سرطان و تشخیص زودهنگام است. توسعه سامانههای ثبت و برنامههای غربالگری باعث شده موارد بیشتری شناسایی شوند که قبلاً از آمار پنهان میماندند. این موضوع هرچند مثبت است، اما آمار رسمی را بالاتر نشان میدهد.
با این حال، بخش عمده رشد به تغییرات منفی در سبک زندگی مربوط میشود. مصرف غذاهای فرآوریشده، پرچرب و کمفیبر، کاهش فعالیت فیزیکی، شیوع چاقی و اضافه وزن، مصرف دخانیات و الکل از عوامل خطر اصلی هستند. استرس مزمن ناشی از فشارهای اقتصادی، اجتماعی و کاری نیز سیستم ایمنی بدن را تضعیف کرده و احتمال ابتلا را افزایش میدهد. آلودگی هوا به ویژه در کلانشهرها یکی دیگر از عوامل محیطی مهم است. ذرات معلق و مواد شیمیایی موجود در هوا میتوانند به DNA سلولها آسیب بزنند و خطر سرطانهای ریه، پوست و برخی انواع دیگر را بالا ببرند. به گفته کارشناسان، این عوامل ترکیبی باعث شدهاند که حتی در سنین پایینتر نیز شاهد موارد بیشتری باشیم.
راهکارها و ضرورت پیشگیری از سرطان
متخصصان معتقدند که ۳۰ تا ۵۰ درصد از موارد سرطان کاملاً قابل پیشگیری هستند. تغییر سبک زندگی، رعایت رژیم غذایی سالم و غنی از میوه، سبزیجات و غلات کامل، انجام ورزش منظم حداقل ۱۵۰ دقیقه در هفته، ترک سیگار و الکل، و کنترل وزن میتواند خطر ابتلا را به طور چشمگیری کاهش دهد. غربالگری منظم و زودهنگام برای سرطانهای سینه (ماموگرافی)، روده بزرگ (کولونوسکوپی) و پروستات (آزمایش PSA) از اهمیت حیاتی برخوردار است. تشخیص در مراحل اولیه شانس درمان موفق را تا ۹۰ درصد افزایش میدهد.دولت و نهادهای مرتبط نیز مسئولیت سنگینی دارند. باید برنامههای ملی قویتری برای کاهش آلودگی هوا، کنترل استرس اجتماعی از طریق حمایتهای روانی، آموزش عمومی در مدارس و رسانهها، و گسترش مراکز غربالگری اجرا شود.
سرمایهگذاری در پژوهشهای سرطانشناسی و توسعه داروهای نوین نیز ضروری است. در نهایت، مقابله با این سونامی نیازمند اقدام هماهنگ میان مردم، پزشکان، سیاستگذاران و رسانههاست. اگر امروز برای تغییر عادات زندگی و تقویت سیستم پیشگیری سرمایهگذاری نکنیم، فردا با هزینههای انسانی و مالی بسیار بیشتری مواجه خواهیم شد. آگاهی عمومی، اقدام شخصی و سیاستگذاری هوشمندانه، تنها سلاح مؤثر در برابر این تهدید رو به رشد هستند. با همت جمعی میتوانیم این موج را مهار کنیم و آینده سالمتری برای نسلهای آینده بسازیم.
