در حالی که ایران با فشارهای اقتصادی، تنشهای منطقهای و بحرانهای مدیریتی دستوپنجه نرم میکند، شکاف قدرت میان رئیسجمهور و فرماندهان سپاه پاسداران به یکی از مهمترین خطوط گسل قدرت در تهران تبدیل شده است. تحلیلگران میگویند این اختلاف تنها یک نزاع سیاسی نیست، بلکه نشانهای از رقابت دو مدل حکمرانی است که آیندهٔ کشور را در مسیرهای متفاوتی قرار میدهد
مداخله مستقیم سپاه در انتصابات، بنبست سیاسی در دولت
گزارشهای متعدد نشان میدهد که روابط میان رئیسجمهور مسعود پزشکیان و فرماندهان ارشد سپاه پاسداران وارد مرحلهای از تنش بیسابقه شده است. منابع مختلف گزارش کردهاند که سپاه با مسدود کردن انتصابات کلیدی و جلوگیری از اجرای تصمیمات دولت، رئیسجمهور را در وضعیت «بنبست کامل سیاسی» قرار داده است.
بر اساس گزارشها، تلاش پزشکیان برای انتصاب وزیر اطلاعات جدید با مخالفت مستقیم فرمانده سپاه، احمد وحیدی، ناکام مانده است. گفته میشود وحیدی تأکید کرده که در شرایط جنگی، تمام مناصب حساس باید مستقیماً تحت مدیریت سپاه باقی بماند. این اقدام نشانهای از افزایش نقش نظامیها در ساختار تصمیمگیری کشور و«تمرکز قدرت در ساختارهای امنیتی» محسوب می شود.
فروپاشی نظام دوگانهٔ حکمرانی
تحلیلها حاکی از آن است که ساختار سنتی «حکمرانی دوگانه»—که در آن دولت منتخب در کنار نهادهای امنیتی قدرتمند فعالیت میکرد—در حال فروپاشی است. گزارشها نشان میدهد که سپاه اکنون کنترل مستقیمتری بر تصمیمات سیاسی و امنیتی اعمال میکند و نقش دولت در مدیریت کشور کاهش یافته است. این روند در شرایطی رخ میدهد که اقتصاد ایران با فشارهای شدید و خطر فروپاشی مواجه است. رئیسجمهور بر ضرورت کاهش تنشهای منطقهای، باز کردن مسیرهای اقتصادی و احیای روابط خارجی تأکید دارد. در مقابل، فرماندهان سپاه رویکردی مبتنی بر کنترل امنیتی، مقاومت منطقهای و حفظ ساختارهای موجود را دنبال میکنند. این تضاد، بهویژه در شرایط فشار اقتصادی و تحولات منطقهای، شکاف میان دو طرف را عمیقتر کرده است. رئیسجمهور رفتار سیاسی فرماندهان سپاه مانع بزرگی در رسیده به یک صلح پایدار قلمداد کرده وهشدار داده که بدون آتشبس، اقتصاد ممکن است دولت «در عرض چند هفته» سقوط کند.
خلأ رهبری و تشدید بحران
ابهام درباره وضعیت جسمانی و محل حضور مجتبی خامنهای، که پس از درگذشت آیتالله علی خامنهای بهعنوان رهبر معرفی شد، به پیچیدگی بحران افزوده است. برخی گزارشها ازوضعیت جسمانی وخیم مجتبی سخن بمیان آورده واز بستری بودن او در حال کما دریکی از بیمارستانهای قم خبر داده اند. از اینرو «شورای نظامی» متشکل از فرماندهان ارشد سپاه کنترل تصمیمگیری مرکزی را در دست گرفتهاست. این شورا دسترسی رئیسجمهور به رهبر ویا حلقه نزدیک رهبری را محدود کرده است. این وضعیت باعث تشدید رقابت بین دولت و فرماندهان شده است. رقابتی که در آن دولت منتخب تلاش میکند نقش قانونی خود را حفظ کند، در حالی که نهادهای نظامی نفوذ خود را گسترش میدهند. نتیجه، نوعی حکمرانی چندلایه و متعارض است که تصمیمگیری را رقابتی، پرهزینه و گاه متناقض .میکند
پیامدهای منطقهای و بینالمللی
ترکیب جنگ، بحران اقتصادی و خلأ رهبری، کشور را به سمت ساختاری سوق داده که در آن نقش نهادهای نظامی بر نهادهای منتخب غلبه یافته است. گزارشها نشان میدهد که سپاه در حال تثبیت موقعیت خود بهعنوان بازیگر اصلی قدرت است، در حالی که دولت تلاش میکند اختیارات قانونی خود را حفظ کنداین شکاف داخلی تنها یک مسئلهٔ سیاسی داخلی نیست. اختلاف میان دولت و سپاه میتواند بر سیاست خارجی، مدیریت بحرانهای منطقهای و حتی روابط اقتصادی ایران با جهان تأثیر بگذارد. برخی تحلیلگران هشدار میدهند که نبود انسجام در رأس قدرت، خطر محاسبهٔ اشتباه در سیاستهای منطقهای را افزایش میدهد.
