برای نخستین بار در جهان، یک تیم پزشکی آمریکایی توانسته است با استفاده از رباتهای انساننما، جراحی را از راه دور انجام دهد. دستاوردی که میتواند آینده اتاقهای عمل، بهویژه در مناطق محروم و بحرانزده، را دگرگون کند. این آزمایش پیشبالینی نشان میدهد رباتهای انساننما شاید از مرحله نمایش فناوری فراتر رفته و به ابزار واقعی جراحی و پشتیبانی پزشکی تبدیل شوند.
جراحی از راه دور با ربات انساننما
بر اساس گزارش دانشگاه کالیفرنیا سندیگو، پژوهشگران در یک کارآزمایی پیشبالینی دو عمل جراحی را با کمک رباتهای انساننما انجام دادند. در یکی از این عملها، برداشتن کیسه صفرا با همکاری یک جراح انسانی و یک ربات انساننما انجام شد و در عمل دوم، دو ربات انساننما با یکدیگر همکاری کردند. این جراحیها روی پستانداران بزرگ غیرنخستی انجام شد و به گفته تیم پژوهشی، نخستین موفقیت جهانی در این حوزه به شمار میرود.
اهمیت این دستاورد فقط در موفقیت فنی آن نیست، بلکه در تغییری است که میتواند در الگوی ارائه خدمات پزشکی ایجاد کند. اگر جراحیهای پیچیده بتوانند از راه دور و با کمک رباتهای انساننما انجام شوند. دسترسی به مراقبتهای تخصصی برای بیمارانی که در مناطق دورافتاده زندگی میکنند، بسیار آسانتر خواهد شد. در عمل، این فناوری میتواند فاصله میان مراکز پیشرفته درمانی و مناطق کمبرخوردار را کمتر کند
چرا ربات انساننما؟
تفاوت اصلی این رباتها با سامانههای جراحی رباتیک رایج در شکل، اندازه و کارکرد آنهاست. سیستمهای جراحی متداول معمولاً بزرگ، سنگین و تخصصی هستند و به اتاق عمل ویژه، تجهیزات گرانقیمت و تیم پشتیبانی آموزشدیده نیاز دارند. در مقابل، ربات انساننمای مورد استفاده در این پژوهش که «Surgie» نام دارد، حدود ۱.۵ متر قد و ۲۷ کیلوگرم وزن دارد و طراحی فشردهتری ارائه میدهد.
به گفته محققان، همین طراحی باعث میشود این رباتها بدون نیاز به تغییرات گسترده در زیرساخت، در اتاقهای عمل موجود قابل استفاده باشند. آنها همچنین به آداپتورهایی مجهز شدند که امکان استفاده از ابزارهای جراحی استاندارد را فراهم میکرد. پژوهشگران گزارش دادهاند که کنترل این رباتها برای اپراتورها شبیهتر به حرکات انسانی و از نظر کاربری، شهودیتر از برخی سامانههای سنتی بوده است.
مزیت دیگر رباتهای انساننما، انعطافپذیری آنهاست. این رباتها فقط برای انجام عمل جراحی طراحی نشدهاند، بلکه میتوانند در اتاق عمل ابزار جابهجا کنند، به کادر درمان کمک کنند و حتی پس از عمل، در تمیزسازی محیط نقش داشته باشند. همین چندمنظوره بودن، آنها را به گزینهای جذاب برای بیمارستانها، مناطق فاجعهزده و حتی مأموریتهای امداد و نجات تبدیل میکند.
چالشهای پیش رو
با وجود این موفقیت، راه برای استفاده گسترده از چنین فناوریای هنوز طولانی است. یکی از چالشهای اصلی، نیاز به کالیبراسیون مجدد در طول جراحی است که باعث طولانیتر شدن زمان عمل میشود. در مرحله فعلی، این مسئله مانع از آن است که رباتها بهسرعت و بیوقفه مانند سامانههای جاافتاده عمل کنند.
چالش مهم دیگر، تأخیر ارتباطی میان دستورات جراح و واکنش ربات است. در جراحی از راه دور، حتی چند لحظه تأخیر میتواند اهمیت بالایی داشته باشد، بهویژه زمانی که قرار است عمل در مناطق دور از مرکز درمانی یا در شرایط اضطراری انجام شود. پژوهشگران تأکید میکنند که کاهش این تأخیر برای آینده این فناوری حیاتی است.
تجربه فناوریهای جراحی در گذشته نشان میدهد که این محدودیتها طبیعیاند. نخستین جراحیهای لاپاروسکوپی رباتیک نیز در آغاز بسیار زمانبر بودند، اما با بهبود تدریجی، به سامانههایی سریعتر و کارآمدتر تبدیل شدند. به همین دلیل، محققان این مرحله را آغاز مسیری بلندمدت میدانند، نه پایان آن.
آینده اتاق عمل
پژوهشگران دانشگاه کالیفرنیا سندیگو آیندهای را تصور میکنند که در آن انسان و ربات انساننما در کنار هم، بهعنوان یک تیم یکپارچه در اتاق عمل کار کنند. در این چشمانداز، رباتها فقط ابزارهای دورکار نیستند، بلکه میتوانند بخشی از نیروی کار پزشکی باشند؛ از جابهجایی تجهیزات گرفته تا کمک به آمادهسازی، پشتیبانی و پاکسازی محیط.
به گفته مایکل ییپ، یکی از نویسندگان اصلی این پروژه، هدف نهایی ایجاد اتاق عملی است که در آن رباتها و انسانها بتوانند در کنار هم برای ارائه مراقبت به بیماران، چه در بیمارستانهای بزرگ و چه در شرایط میدانی غیرسنتی، همکاری کنند. این دیدگاه نشان میدهد جراحی آینده شاید نه فقط دقیقتر، بلکه در دسترستر و عادلانهتر نیز باشد.
اگر این مسیر با موفقیت ادامه پیدا کند، رباتهای انساننما میتوانند به یکی از مهمترین ابزارهای پزشکی قرن بیستویکم تبدیل شوند؛ ابزاری که مرز میان فاصله جغرافیایی و دسترسی به درمان را از نو تعریف میکند.
