بازگشت سلطان‌العارفین به صحن جهانی؛ نام بایزید بسطامی در فهرست یونسکو ثبت شد

مطالب بیشتر

موضع‌گیری‌ها؛ از تکفیر تا ستایش مطلق

اندیشه‌های بسطامی، چون «فنا فی‌الله» و «تهی‌شدن از خود برای دیدن خدا»، سبب شد که در طول قرون مورد مناقشه باشد. برخی از روحانیان مشهور شیعه در عصر معاصر نیز او را «منحرف» یا «کافر» دانسته‌اند. با این حال، بزرگان عرفان و فلسفه ـ از حلاج، جنید و ذوالنون تا سنایی، عطار، مولوی، سهروردی و ابن‌عربی ـ او را «سلطان‌العارفین» خواندند و سخنانش را دریچه‌ای به حقیقت دانستند.

شهاب‌الدین سهروردی درباره‌اش نوشت: «بایزید و حلاج، اقمار آسمان توحید بودند؛ چون نور خدا بر دلشان تابید، راز را فاش گفتند.»
جواد نوربخش نیز او را «پیشتاز مکتب انسانیت» دانست که زبان عشق را در برابر ظاهرگرایی دینی برگزید.

میراث بایزید؛ راهی که به مولوی رسید

میراث بایزید در تاریخ عرفان ایرانی، نه فقط به‌سبب شهودهای پرشور و سخنان شطح‌آلودش، بلکه از آن‌رو جاودانه شد که راهی تازه گشود: راهی از درون به حقیقت.

او سرچشمه نگاهی شد که بعدها در مکتب حلاج به اوج رسید، در کلمات ابوسعید و خرقانی جریان یافت و در وجود مولانا به دریا تبدیل شد.
بایزید می‌گفت: «سی سال است که خدا را می‌جویم؛ چون نگریستم، خود را ندیدم و او را دیدم.»

همین نگاه سبب شد که او را «مست توحید» بنامند؛ انسانی که می‌خواست «هیچ نخواهد تا همه چیز را بیابد.»

آرامگاهی ساده، روحی بی‌قرار

بایزید در قرن سوم هجری در بسطام درگذشت. آرامگاهش هنوز ساده و بی‌پیرایه است؛ اما همچنان مقصد عاشقان سلوک، پژوهشگران عرفان و گردشگران معنوی از سراسر جهان است. اگرچه در طول تاریخ، قضاوت‌ها درباره او همواره دوگانه بوده، اما انتخاب یونسکو نشان داد که میراث معنوی و فلسفی بایزید اکنون نه موضوع جدل، بلکه بخشی از فرهنگ مشترک بشری است.

ثبت نام بایزید بسطامی در فهرست بزرگداشت‌های جهانی یونسکو، نه فقط یادبود یک شخصیت تاریخی، بلکه فرصتی تازه برای بازخوانی عرفان ایرانی در متن جهانی امروز است؛ عرفانی که بر عشق، آزادی روح و صلح میان انسان‌ها تأکید دارد.

منبع خبر