در سالهای اخیر، رژیمهای پرپروتئین و محصولات حاوی پروتئین به یکی از ترندهای اصلی تغذیه تبدیل شدهاند. بسیاری تصور میکنند هرچه پروتئین بیشتری مصرف کنند، سالمتر، عضلانیتر و لاغرتر خواهند شد؛ اما واقعیت این است که زیادهروی در مصرف پروتئین، بهویژه وقتی از منابع حیوانی و فرآوریشده تأمین شود، میتواند به بدن آسیب بزند. پروتئین برای ساخت عضله، ترمیم بافتها و عملکرد سیستم ایمنی ضروری است، اما بدن فقط به مقدار مشخصی از آن نیاز دارد.
فشار بیشتر بر کلیهها
یکی از مهمترین نگرانیها درباره مصرف زیاد پروتئین، افزایش فشار بر کلیههاست. کلیهها باید مواد حاصل از متابولیسم پروتئین را فیلتر کنند و در افراد مبتلا به بیماری مزمن کلیوی، این فشار میتواند وضعیت بیماری را بدتر کند. حتی در افراد سالم هم مصرف طولانیمدت و افراطی پروتئین ممکن است خطر سنگ کلیه را بالا ببرد، بهخصوص اگر آب کافی مصرف نشود. به همین دلیل، متخصصان تأکید میکنند که «بیشتر» همیشه به معنای «بهتر» نیست.
افزایش خطر بیماری قلبی و دیابت نوع ۲
بخش زیادی از پروتئین در رژیم غذایی بسیاری از افراد از گوشت قرمز، مرغ و فرآوردههای گوشتی تأمین میشود. این خوراکیها، بهویژه گوشت قرمز و گوشتهای فرآوریشده، معمولاً چربی اشباع بیشتری دارند و میتوانند سطح LDL یا همان کلسترول بد را افزایش دهند. پژوهشها نشان دادهاند که مصرف بالای گوشت قرمز و فرآوریشده با افزایش خطر بیماری قلبی و دیابت نوع ۲ همراه است. در یکی از یافتههای منتشرشده، افزایش مصرف گوشت قرمز و فرآوریشده با رشد قابلتوجه خطر این بیماریها ارتباط داشته است.
افزایش احتمال برخی سرطانها
مصرف زیاد گوشت قرمز و فرآوریشده تنها برای قلب مشکلساز نیست، بلکه میتواند خطر برخی سرطانها، بهویژه سرطان روده بزرگ را نیز افزایش دهد. این موضوع تا حدی به ترکیب این خوراکیها و نیز فرآیندهای صنعتی مربوط میشود که در تولید گوشتهای فرآوریشده به کار میرود. هرچه سهم این منابع در رژیم غذایی بیشتر شود و جای غذاهای گیاهی و پرفیبر را بگیرد، خطرات احتمالی هم افزایش مییابد. به همین دلیل، بسیاری از متخصصان تغذیه توصیه میکنند بخشی از پروتئین روزانه از منابع گیاهی تأمین شود.
یبوست و مشکلات گوارشی
رژیمهای پرپروتئین، مخصوصاً زمانی که با کاهش مصرف کربوهیدراتهای سالم همراه شوند، اغلب باعث کم شدن فیبر غذایی میشوند. فیبر برای حرکت طبیعی روده، سلامت باکتریهای مفید دستگاه گوارش و پیشگیری از یبوست ضروری است. وقتی مصرف سبزیجات، میوهها و غلات کامل کم شود، احتمال یبوست، نفخ و ناراحتیهای گوارشی بیشتر میشود. در واقع، مشکل فقط «پروتئین زیاد» نیست؛ بلکه حذف تدریجی غذاهای مفید دیگر از رژیم غذایی است.
افزایش وزن و برهم خوردن تعادل غذایی
برخلاف تبلیغات شبکههای اجتماعی، مصرف بیشتر پروتئین همیشه به کاهش وزن منجر نمیشود. اگر فرد فعالیت بدنی کافی نداشته باشد، کالری اضافی حاصل از پروتئین هم میتواند در بدن به چربی تبدیل شود. علاوه بر این، بسیاری از منابع پروتئینی، بهویژه محصولات آماده و بستهبندیشده، کالری بالایی دارند و ممکن است به افزایش وزن منجر شوند. مشکل دیگر این است که تمرکز افراطی بر پروتئین، جای گروههای غذایی دیگر را میگیرد و رژیم را از تعادل خارج میکند
چه کسانی بیشتر باید مراقب باشند؟
افراد مبتلا به بیماری کلیوی، کسانی که سابقه سنگ کلیه دارند، و افرادی که مصرف بالایی از گوشت قرمز و فرآوریشده دارند، باید بیشتر مراقب باشند. در این گروهها، مصرف زیاد پروتئین میتواند آسیبزاتر باشد و نیاز به نظارت پزشک یا متخصص تغذیه دارد. حتی افراد سالم هم بهتر است پروتئین را در چارچوب یک رژیم متعادل مصرف کنند، نه به شکل افراطی
گزینه های سالم تر
مصرف پروتئین برای بدن ضروری است، اما زیادهروی در آن میتواند به کلیهها فشار بیاورد، خطر بیماری قلبی و دیابت را بالا ببرد، احتمال برخی سرطانها را افزایش دهد، باعث یبوست شود و تعادل کالری و مواد مغذی را بر هم بزند. بنابراین، انتخاب هوشمندانه و متعادل، بسیار بهتر از پیروی از تبلیغات افراطی رژیمهای پرپروتئین است.
