بازار نوشتافزار در آستانه مهر امسال، زیر فشار همزمان رکود اقتصادی، کاهش قدرت خرید خانوارها و محدودیت واردات قرار گرفته است. فعالان این صنف میگویند اگرچه مدارس و دانشگاهها هر سال آغاز فصل تقاضا را رقم میزنند، اما امسال هم چشمانداز فروش چندان امیدوارکننده نیست و احتمال تعطیلی واحدهای بیشتری وجود دارد.
رکود در بازار مدرسه
رئیس اتحادیه صنف فروشندگان نوشتافزار و لوازم مهندسی تهران میگوید سال گذشته حدود ۵۰ واحد از مجموع ۱,۹۰۰ واحد دارای مجوز، فعالیت خود را متوقف کردند و پیشبینی میشود این تعداد در مهر و آبان امسال هم افزایش یابد. او علت اصلی را کاهش حضور دانشآموزان در مدارس، تعطیلی و دورکاری ادارات و افت تقاضا برای نوشتافزار میداند؛ عواملی که باعث شدهاند بازار این صنف، که بهطور سنتی فقط در بازه کوتاهی از سال رونق میگیرد، بقیه سال را در رکود سپری کند.
در کنار این رکود فصلی، کاهش قدرت خرید خانوادهها بهوضوح در نوع خریدها دیده میشود. به گفته فعالان صنف، بخشی از والدین حتی برای خرید سادهترین اقلام تحصیلی با مشکل مواجهاند و خریدهایی مثل پاککن نصفه یا مدادرنگی تکی به جای بسته کامل، به امری رایج تبدیل شده است. این الگو نشان میدهد که فشار تورم فقط در سبد غذایی خانوادهها دیده نمیشود، بلکه مستقیم بر لوازم آموزشی و تحصیلی هم اثر گذاشته است.
تولید داخلی و واردات
برآوردهای صنفی نشان میدهد حدود ۶۰ درصد نوشتافزار پرمصرف کشور در داخل تولید میشود و ۴۰ درصد دیگر از طریق واردات تأمین میگردد. با وجود ادامه فعالیت تولیدکنندگان داخلی، محدودیتهای ارزی و کاهش واردات کالاهای نهایی باعث شده تأمین برخی اقلام در بازار سختتر شود. این وضعیت در حالی است که برخی گزارشها از رشد محدود تولید داخلی خبر میدهند، اما همزمان تأکید میکنند هزینه انرژی، مواد اولیه و نوسانات ارزی، قیمت نهایی را بالا برده است.
رئیس اتحادیه میگوید حذف مالیات بر ارزش افزوده اقلام پرمصرف نوشتافزار میتواند بخشی از فشار را از دوش خانوادهها بردارد. به باور او، این اقدام شاید درآمد دولت را اندکی کاهش دهد. اما در عوض قیمت لوازم تحصیلی را تعدیل میکند و امکان خرید را برای خانوادههای کمدرآمد بیشتر میسازد. در شرایطی که بسیاری از مغازهداران برای بقا با حاشیه سود کم کار میکنند. هر سیاستی که مصرف را تحریک کند میتواند به زنده ماندن این بازار کمک کند.
اشتغال و آینده صنف
تعطیلی واحدهای صنفی فقط به معنای خاموش شدن چراغ یک مغازه نیست، بلکه مستقیماً به اشتغال هم ضربه میزند. بر اساس گفتههای صنفی، هر واحد نوشتافزار بهطور متوسط یک تا چهار نفر شاغل دارد. بنابراین تعطیلی ۵۰ واحد در سال گذشته، معیشت حدود ۲۰۰ تا ۳۰۰ نفر را تحت تأثیر قرار داده است. اگر روند رکود ادامه پیدا کند، این رقم در ماههای پیشرو بیشتر هم خواهد شد.
همزمان، بازار نوشتافزار ایران با تغییرات رفتاری جدید هم مواجه است. بخشی از کاهش تقاضا به دیجیتالی شدن آموزش و کاهش مصرف کاغذی برمیگردد، اما فعالان صنف میگویند عامل اصلی همچنان کاهش قدرت خرید است. در چنین شرایطی، رونق سنتی فروش در بازه ۱۵ شهریور تا ۱۵ مهر هم دیگر تضمینشده نیست و بسیاری از فروشندگان برای عبور از فصل مدرسه، بیشتر به حفظ موجودی و کاهش زیان فکر میکنند تا افزایش سود.
این وضعیت نشان میدهد بازار نوشتافزار، که زمانی با شروع مهر پرتحرک میشد. اکنون به آینهای از فشار معیشتی خانوارها تبدیل شده است. بازاری که اگر حمایت مؤثر، واردات متعادل و کاهش هزینههای تولید را تجربه نکند، ممکن است در سالهای آینده با تعطیلیهای بیشتری روبهرو شود.
