من خواهر بزرگ‌تر هستم و اغلب ویژگی‌هایی را در خود می‌بینم که معمولاً به فرزند اول نسبت داده می‌شود: مسئولیت‌پذیری، وظیفه‌شناسی و کمال‌گرایی. مادرم هم فرزند اول خانواده بود و این ویژگی‌ها را دارد. از سوی دیگر، خواهر کوچک‌ترم تا حدی بی‌خیال‌تر است. با اینکه هر دو در یک خانواده، با پدر و مادر یکسان بزرگ شده‌ایم و رابطه نزدیکی با هم داریم، شخصیت‌هایمان تفاوت‌های زیادی با یکدیگر دارد.
با خودم فکر کردم آیا این تفاوت می‌تواند به ترتیب تولد ما مربوط باشد؟ آیا واقعاً شواهد علمی وجود دارد که نشان دهد بزرگ‌ترین فرزند، کوچک‌ترین فرزند یا تک‌فرزند بودن، بر شخصیت ما و شیوه تعامل ما با جهان اثر می‌گذارد؟
معمای صد ساله
با وجود اینکه بیش از یک قرن است این موضوع توجه جامعه علمی و افکار عمومی را به خود جلب کرده، این پرسش که آیا ترتیب تولد فرزندان در یک خانواده واقعاً بر شکل‌گیری شخصیت آنها تأثیر می‌گذارد یا نه، همچنان محل بحث و اختلاف نظر است.
از نظر تاریخی، پژوهش‌ها به نتایج یکسانی نرسیده‌اند. دلایل متعددی برای این موضوع وجود دارد، اما به‌طور خلاصه، اندازه‌گیری آن دشوار است. رودیکا دامیان، دانشیار روان‌شناسی در دانشگاه هیوستون تگزاس در آمریکا، توضیح می‌دهد که مطالعات پیشین اغلب بر نمونه‌های آماری کوچک متکی بوده‌اند. افزون بر این، از آنجا که آزمون‌های شخصیت معمولاً بر پایه خوداظهاری افراد انجام می‌شوند، ممکن است تحت تأثیر سوگیری قرار گیرند.
پژوهش‌های اخیر نشان می‌دهند که وجود برخی متغیرهای مداخله‌گر، بررسی این موضوع را دشوار می‌کند که آیا ترتیب تولد اثری نظام‌مند دارد یا نه؛ یعنی آیا بر همه افراد به یک شکل تأثیر می‌گذارد یا نه. برای مثال، تعداد فرزندان یک خانواده می‌تواند یکی از این عوامل باشد. انتظار می‌رود پویایی‌های خانوادگی در خانواده‌ای با دو فرزند با خانواده‌ای دارای هفت فرزند کاملاً متفاوت باشد. در چنین خانواده‌هایی، تجربه فرزند اول یا آخر بودن می‌تواند بسیار متفاوت باشد و به‌سادگی قابل مقایسه نباشد.
اندازه خانواده و تجربه فرزند هر خانواده‌ای بودن با عوامل گوناگونی مانند موقعیت اقتصادی اجتماعی خانواده در‌هم تنیده می‌شود (برای مثال خانواده‌های ثروتمند‌تر با موقعیت بالاتر اقتصادی اجتماعی تمایل به داشتن فرزندان کمتری دارند). همچنین سن و جنسیت فرد هم بر چگونگی تجربه در خانواده و فراتر از آن اثر‌گذار است.
با چنین زمینه‌ای پژوهشگران نمی‌توانند نتیجه بگیرند ترتیب تولد نتیجه قطعی و مشخص و همگانی بر شخصیت افراد داشته باشد اما این موضوع به معنای بی‌تأثیر بودن ترتیب تولد بر شخصیت افراد نیست. ترتیب تولد در برخی خانواده‌ها و فرهنگ‌ها نقش مهمی بازی می‌کند.
جولیا روهر، پژوهشگر شخصیت در دانشگاه لایپزیگ آلمان، می‌گوید: «فکر می‌کنم بسیاری از مردم به چیزهایی باور دارند که یا متعلق به گذشته‌اند یا اساساً هیچ‌وقت پشتوانه محکمی نداشته‌اند.»
