افت ارزش ریال و تورم سنگین، اقلام بهداشتی بانوان را در ایران دلارمحور کرده است. کارشناسان میگویند این امر در میان خانوادههای کمدرآمد، سلامت جسمی و باروری جامعه زنان را با خطر جدی مواجه میکند.
در شرایطی که اقتصاد ایران تحت تاثیر وضعیت شکننده آتشبس و پیامدهای سنگین درگیریهای نظامی و تحریمهای ایالات متحده دستپنجه نرم میکند، جهش افسارگسیخته نرخ ارز و صعود بیسابقه دلار، تمامی ابعاد معیشت جامعه را نشانه رفته است. افت شدید قدرت خرید مردم، ابتدا بازار اقلام خوراکی و کالاهای اساسی را دستخوش بحران و سپس به بخشهای حیاتی مانند سلامت و درمان سرایت کرد.
گزارشهای میدانی و آمارهای رسمی در داخل کشور گواهی بر جهش چندبرابری قیمت اقلام دارویی پرمصرف طی یک سال اخیر است. تا جایی که بر اساس دادههای خبرگزاری مهر در شهریور ۱۴۰۵، قیمت آنتیبیوتیک آموکسیسیلین از ۳۲۰ هزار تومان به ۱ میلیون و ۲۳۰ هزار تومان و داروی استامینوفن کدئین از ۱۳۷ هزار تومان به ۶۵۰ هزار تومان رسیده است.
با این حال، شدیدترین فشار معیشتی روانه بازار ملزومات سلولزی و بهداشتی بانوان شده است. بررسیها نشان میدهد قیمت پد بهداشتی “با جهشی بیش از ۴۰۰ درصدی” همراه بوده. اقلامی که تا پیش از این “حدود ۳۸ هزار و ۵۰۰ تومان” قیمت داشتند، اکنون به “۱۶۵ هزار تومان و در برخی برندها حتی به ۲۳۰ هزار تومان” رسیدهاند.
گزارشهای شهروندان و خریداران از بازار نشان میدهد که عرضه این محصولات در فروشگاهها و داروخانهها کاملا شناور و دلارمحور شده است. به طوری که قیمت این اقلام درست مانند نرخ ارز به صورت لحظهای تغییر میکند. خریداران در فواصل زمانی کوتاه با قیمتهای متفاوتی مواجه میشوند. معترضان و از جمله زنان با اشاره به غیرقابلحذف بودن این اقلام تاکید میکنند که این بیثباتی، خانوادههای کمدرآمد یا دارای چند فرزند دختر را با فشار مالی طاقتفرسایی روبرو کرده است.
خطرات حاد پزشکی و احتمال عفونتهای مرگبار
حسن نایبهاشم، پزشک و فعال حقوق بشر، در گفتوگو با دویچهوله فارسی با تشریح مکانیسم آسیبهای جسمی ناشی از عدم دسترسی به این ملزومات توضیح میدهد که ناحیه تناسلی بانوان دارای رطوبت، بافت و اسیدیته (pH) مشخصی است. بهکارگیری مواد غیراستاندارد، این تعادل زیستی را برهم میزند. به گفته او، با برهم خوردن این تعادل، بستر برای رشد سریع باکتریها و قارچها فراهم شده و در وهله نخست عفونتهای شدید ادراری و دستگاه تناسلی رخ میدهد.
دکتر نایبهاشم در ادامه هشدار میدهد که این آلودگی میتواند از ناحیه تناسلی خارجی فراتر رفته و به بخشهای فوقانیتر برسد: «انتشار عفونت به مناطقی چون لگن، تخمدانها و لولههای رحمی، مشکلات بسیار جدی به وجود میآورد و حتی میتواند منجر به عفونت خونی شود و خطر مرگ ایجاد کند.»
عوارض مزمن؛ از ناباروری تا بارداری خارجرحمی
بیتوجهی به قیمتگذاری کالاهای سلولزی در حالی رخ میدهد که طبق استانداردهای بینالمللی، دسترسی به ملزومات بهداشتی بانوان جزو حقوق پایه سلامت محسوب میشود. با این حال، در سایه اولویتهای چندم مدیریت اقتصادی در ایران، عدم دسترسی به محصولات استاندارد، عوارض جبرانناپذیری بر سلامت باروری زنان بهجای میگذارد.
حسن نایبهاشم درباره عوارض بلندمدت این عفونتها میگوید: «وقتی از عفونتهای لگنی صحبت میکنیم، منظور عفونتهای داخلیتر است. اگر عفونت به تخمدانها و لولههای رحمی برسد، سلامتی این بخشها که نقش حیاتی در لقاح دارند مختل میشود. آمارها نشان میدهند که بعد از اولین عفونت، خطر چسبندگی لولههای رحم حدود ۱۲ درصد است و بعد از دومین عفونت، این خطر به ۲۵ درصد میرسد.»
او با تاکید بر اینکه هر عفونتی مانند یک زخم هنگام بهبود یافتن جای زخم (اسکار) یا چسبندگی ایجاد میکند. وی میافزاید: «این چسبندگی عملا باعث میشود که یک تخمکگذاری معمولی نتواند به یک بارداری معمولی منجر شود. بهطوری که بارداری یا اصلا صورت نمیگیرد یا به بارداری خارجرحمی میانجامد. بارداریهای خارجرحمی در لوله رحم یک فوریت جدی پزشکی محسوب میشوند. زیرا با پارگی لوله و خونریزی شدید داخلی، جان فرد با خطر فوری مرگ تهدید میشود.»
فشار مضاعف بر دختران نوجوان و بحران سلامت روان
بررسی وضعیت بازار نشان میدهد عدم کنترل تورم سبب شده اقلام بهداشتی از سبد خرید بسیاری از خانوادههای کمدرآمد حذف شود. این فشار مالی پیش از هر چیز، سلامت روان دختران نوجوان در سنین بلوغ را هدف قرار داده است.
نایبهاشم به حساسیتهای پوستی دوران بلوغ اشاره کرده و یادآور میشود. پوست نوجوانان به دلیل چربی بیشتر و فعالیت شدیدتر غدد عرق، در مواجهه با فقر بهداشتی دچار جوشهای عفونی، عرقسوز شدن و اگزما میشود. «در نوجوانان، میزان اسیدیته واژن و باکتریهای مفید آن هنوز تثبیت نشده و پریودها نیز غالبا نامنظم است. عدم دسترسی به پد بهداشتی مناسب و ترس از نشت خون، آنان را در حالت استرس و گوشبهزنگی دائمی قرار میدهد.»
به گفته این پزشک، ترس از قضاوت شدن، طرد شدن یا مسخره شدن در محیطهای آموزشی و کاری، احساس ناپاکی و شرمساری ایجاد کرده و دختران را به انزوا میکشاند. نایبهاشم تاکید میکند: «این احساس بیکفایتی منتهی به گوشهگیری، افت تحصیلی، غیبتهای مکرر و حتی بحران هویتی و احساس گناه ناشی از تحمیل بار مالی اضافی به خانواده میشود.»
سایهافکنی فقر بر زنان سرپرست خانوار
در میان دهکهای پایین درآمدی، شدت بحران معیشتی زنان را میان دوگانه “خوراک” یا “بهداشت” قرار داده است. در حالی که سوءمدیریت داخلی و تورم کمرشکن بر تمامی بخشهای بازار سایه افکنده، زنان سرپرست خانوار نخستین قربانیان این ناپایداری اقتصادی هستند.
حسن نایبهاشم در تشریح وضعیت این گروه از جامعه میگوید: «در یک جامعه فقرزده، افراد با انتخاب میان بهداشت در برابر غذا مواجه میشوند. یک زن سرپرست خانوار که مسئولیت چند فرزند را بر عهده دارد. میان تامین غذای فرزندان و رسیدن به بهداشت فردی خود ناچار به انتخاب است و معمولا توجه به خود را فدا میکند.»
او اشاره میکند که این زنان ناچار میشوند از مواد آلوده، پارچههای نامناسب و محیطهای غیربهداشتی استفاده کنند.
این امر تمامی مخاطرات جسمی و عفونی یادشده را برای آنان مضاعف میسازد.
راهکارهای جایگزین و الزامات بهداشتی
با توجه به صعود قیمتها به کانالهای چندصد هزار تومانی و ناامیدی خریداران از تنظیم بازار توسط دولت، این سوال مطرح است که چه روشهای جایگزینی از نظر پزشکی حداقل آسیب را به همراه دارند.
نایبهاشم در پاسخ به این پرسش، استفاده از پدهای پارچهای چندبارمصرف را بهعنوان یکی از راهکارها مطرح کرده اما بر الزامات سختگیرانه بهداشتی آن تاکید میکند: «پدهای پارچهای باید حتما از جنس نخ تمیز باشند تا امکان عبور هوا را داشته باشند. باید حداکثر هر ۶ ساعت یکبار تعویض شوند. شستوشوی آنها باید ابتدا با آب سرد و سپس صابون بدون عطر انجام شود. در عین حال حتما با اتوی داغ اتوکشی شوند تا تمامی باکتریها و قارچها در اثر حرارت از بین بروند.»
وی همچنین کاپ قاعدگی را به عنوان گزینه جایگزین دیگری معرفی کرده و میگوید. «اگرچه کاپ قاعدگی هزینه اولیه معادل خرید چند بسته پد بهداشتی دارد. اما به دلیل ساخته شدن از سیلیکون پزشکی تا سالها قابل استفاده است. این وسیله به اسیدیته واژن لطمه نمیزند و ضدعفونی آن بسیار ساده است. به طوری که با قرار گرفتن به مدت ۵ دقیقه در آب جوش کاملا استریل میشود.»
افت بیسابقه ارزش پول ملی و دلارمحور شدن ملزومات پایه بهداشتی در ایران، جامعه زنان را با یکی از جدیترین بحرانهای سلامت عمومی در سالهای اخیر روبرو کرده است. بحرانی که در صورت عدم مداخله و حمایتهای اساسی، هزینههای سنگینتری را بر نظام درمان کشور تحمیل خواهد کرد.
