مرکز افکارسنجی «ملت» وابسته به مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی در گزارشی با عنوان «گزیده‌ای از یافته‌های پیمایش سنجش دیدگاه مردم ایران درباره وضعیت اینترنت و فناوری‌های نوین دیجیتال» تصویری از رفتار، نگرانی‌ها و اولویت‌های کاربران ایرانی در فضای دیجیتال ارائه کرده است. بر اساس این پیمایش، نارضایتی از سرعت و قیمت اینترنت بالاست، نزدیک به دوسوم کاربران از فیلترشکن استفاده می‌کنند و رفع فیلترینگ نخستین اولویت مردم برای سیاست‌گذاری اینترنت است.
کاربران ایرانی چقدر آنلاین‌اند؟
یافته‌های این نظرسنجی نشان می‌دهد ۱۶.۸ درصد پاسخ‌گویان روزانه کمتر از یک ساعت از اینترنت استفاده می‌کنند. ۳۹.۷ درصد بین یک تا سه ساعت، ۲۰.۴ درصد سه تا پنج ساعت، ۸.۳ درصد پنج تا هفت ساعت و ۹.۶ درصد دست‌کم هفت ساعت در شبانه‌روز آنلاین هستند. همچنین ۴ درصد اعلام کرده‌اند از اینترنت استفاده نمی‌کنند یا دسترسی ندارند.
این آمار نشان می‌دهد اینترنت برای بخش بزرگی از جامعه ایرانی به بخشی ثابت از زندگی روزمره تبدیل شده است؛ از تفریح و ارتباطات اجتماعی گرفته تا کار، آموزش و کسب درآمد.
تفریح و سرگرمی، صدرنشین کاربرد اینترنت
بیشترین کاربرد اینترنت در میان کاربران ایرانی به تفریح و سرگرمی با ۳۹.۷ درصد اختصاص دارد. پس از آن، شبکه‌های اجتماعی با ۳۲.۱ درصد و فعالیت‌های شغلی با ۲۵.۲ درصد در رتبه‌های بعدی قرار دارند.
این یافته نشان می‌دهد اگرچه اینترنت برای بخش مهمی از کاربران ابزار کار و درآمد است، اما کاربرد اصلی آن همچنان تفریح، سرگرمی و ارتباط در شبکه‌های اجتماعی است. به همین دلیل، کیفیت و پایداری اینترنت اثر مستقیمی بر تجربه روزمره میلیون‌ها کاربر دارد.
نارضایتی ۷۳ درصدی از قیمت اینترنت
ارزیابی کاربران از کیفیت اینترنت نشان می‌دهد ۵۸.۸ درصد سرعت اینترنت را نامطلوب می‌دانند و تنها ۳۹ درصد آن را مطلوب ارزیابی کرده‌اند.
اما نارضایتی از قیمت بیشتر است: ۲۷.۸ درصد کاربران اصلاً از قیمت بسته‌های اینترنتی رضایت ندارند و ۴۵.۷ درصد رضایت کمی دارند. در مجموع، حدود ۷۳.۵ درصد کاربران از قیمت اینترنت ناراضی‌اند. کاربران همچنین به‌طور متوسط حداکثر قیمت مطلوب هر گیگابایت اینترنت موبایل را ۱۳ هزار و ۵۰۰ تومان می‌دانند.
فقط ۳۹ درصد از سرعت اینترنت راضی‌اند
در کنار نارضایتی از قیمت، کیفیت سرعت نیز برای بسیاری از کاربران قابل قبول نیست. تنها ۳۹ درصد پاسخ‌گویان سرعت اینترنت را مطلوب دانسته‌اند، در حالی که ۵۸.۸ درصد آن را نامطلوب ارزیابی کرده‌اند.
این وضعیت نشان می‌دهد بهبود زیرساخت، پایداری اتصال و افزایش سرعت باید در کنار مدیریت قیمت بسته‌ها در دستور کار سیاست‌گذاران قرار گیرد؛ چرا که کاربران هم‌زمان با کیفیت خدمات و هزینه دسترسی مواجه‌اند.
کاربران چه اینترنتی می‌خواهند؟
نظر کاربران درباره اولویت میان سرعت و قیمت یکسان نیست. ۵۱.۳ درصد از کاربران اینترنت موبایل ترجیح می‌دهند اینترنت با سرعت و قیمت فعلی داشته باشند، در حالی که ۴۱.۳ درصد خواهان اینترنت پرسرعت‌تر، اما گران‌تر هستند.
این تقسیم‌بندی نشان می‌دهد سیاست‌گذاری باید هم نیاز کاربرانی را پاسخ دهد که هزینه برایشان اولویت دارد و هم نیاز کسانی را که حاضرند در ازای کیفیت بهتر هزینه بیشتری بپردازند.
اعتماد به شبکه‌های اجتماعی داخلی و خارجی
در حوزه حفظ اطلاعات شخصی، ۳۱.۱ درصد پاسخ‌گویان به شبکه‌های اجتماعی داخلی اعتماد دارند. ۲۳.۴ درصد به شبکه‌های خارجی اعتماد می‌کنند و ۲۰.۳ درصد به هر دو گروه اعتماد دارند.
این آمار نشان می‌دهد نگرانی درباره امنیت اطلاعات شخصی در فضای دیجیتال همچنان جدی است و هیچ‌یک از شبکه‌های داخلی یا خارجی نتوانسته‌اند اعتماد اکثریت قاطع کاربران را جلب کنند.
استفاده گسترده از فیلترشکن
نزدیک به دوسوم پاسخ‌گویان، یعنی ۶۴.۷ درصد، برای دسترسی به شبکه‌های اجتماعی خارجی از فیلترشکن استفاده می‌کنند. این رقم نشان می‌دهد محدودیت دسترسی، تقاضای کاربران را حذف نکرده و بسیاری را به سمت ابزارهای عبور از فیلترینگ سوق داده است.
استفاده از فیلترشکن همچنین هزینه‌بر است. افرادی که فیلترشکن غیررایگان خریداری می‌کنند، به‌طور متوسط ماهانه ۴۰۵ هزار تومان هزینه می‌کنند. این مبلغ در کنار قیمت بسته‌های اینترنت، بار مالی اضافه‌ای برای کاربران ایجاد کرده است.
اینترنت و معیشت خانوارها
بر اساس این پیمایش، درآمد بیش از نیمی از پاسخ‌گویان یا سرپرست خانوارشان، معادل ۵۶ درصد، به اینترنت گره خورده است. همچنین درآمد نیمی از این افراد در جریان قطعی اخیر اینترنت کاهش یافته است.
این یافته اهمیت اینترنت را از یک ابزار ارتباطی به یک زیرساخت معیشتی نشان می‌دهد. برای فعالان کسب‌وکارهای آنلاین، فروشندگان، آموزش‌گیرندگان و بسیاری از شاغلان، اختلال در دسترسی به اینترنت می‌تواند مستقیماً به کاهش درآمد و آسیب اقتصادی منجر شود.
هوش مصنوعی در زندگی روزمره
گزارش همچنین نشان می‌دهد ۴۱.۶ درصد از مردم از ابزارهای هوش مصنوعی استفاده می‌کنند؛ ۲۶.۹ درصد گاهی و ۱۴.۷ درصد عمدتاً از این ابزارها بهره می‌برند. حدود سه‌چهارم کاربران، یعنی ۷۸.۶ درصد، بیشتر از چت‌جی‌پی‌تی استفاده می‌کنند.
مهم‌ترین موارد استفاده از هوش مصنوعی شامل آموزش و مهارت‌آموزی با ۳۰.۵ درصد، فعالیت‌های شغلی با ۲۸.۹ درصد، مشاوره پزشکی و حقوقی با ۲۰.۷ درصد و پژوهش و فعالیت‌های علمی با ۱۹.۲ درصد است.
اعتماد و نگرانی درباره هوش مصنوعی
۷۰.۱ درصد کاربران اعتماد قابل‌توجهی به پاسخ‌های ابزارهای هوش مصنوعی دارند. با این حال، نگرانی‌هایی نیز وجود دارد: ۳۶.۱ درصد از تضعیف توانایی تفکر و مهارت‌های انسانی نگران‌اند.
پس از آن، نگرانی از دریافت اطلاعات غلط با ۲۳.۱ درصد و نگرانی از جایگزینی هوش مصنوعی با مشاغل با ۱۷.۷ درصد قرار دارند. این آمار نشان می‌دهد کاربران هم به کاربرد هوش مصنوعی علاقه‌مندند و هم درباره اثرات بلندمدت آن محتاط‌اند.
اولویت مردم برای سیاست‌گذاری اینترنت
در بخش سیاست‌گذاری، رفع فیلترینگ با ۳۸.۷ درصد نخستین اولویت مردم برای بهبود وضعیت اینترنت است. افزایش سرعت با ۲۲.۴ درصد، تقویت شبکه‌های اجتماعی داخلی با ۱۷.۱ درصد و کاهش قیمت با ۱۵.۸ درصد در رتبه‌های بعدی قرار دارند.
این اولویت‌بندی نشان می‌دهد مردم بیش از هر چیز خواستار دسترسی آزاد و بدون واسطه به اینترنت هستند و در کنار آن، بهبود کیفیت و کاهش هزینه را نیز مهم می‌دانند.
ارزیابی مردم از عملکرد دولت
بر اساس این پیمایش، تنها ۲۱.۶ درصد از مردم از عملکرد دولت پزشکیان برای بهبود وضعیت اینترنت طی دو سال اخیر رضایت داشته‌اند.
این رقم در کنار نارضایتی گسترده از سرعت و قیمت اینترنت و استفاده بالای کاربران از فیلترشکن، نشان می‌دهد انتظار عمومی برای تغییر محسوس در کیفیت دسترسی، قیمت خدمات و سیاست‌های فیلترینگ همچنان برآورده نشده است.
