جزیره خارک با مساحتی حدود ۲۱ کیلومتر مربع در نزدیکی سواحل استان بوشهر واقع شده و از اهمیت استراتژیک و اقتصادی بسیار بالایی برخوردار است. بهگونهای که نزدیک به ۹۰ درصد صادرات نفتی ایران از طریق این پایانه انجام میشود. بر اساس گزارشهای رسانهای، ظرفیت ذخیرهسازی این پایانه حدود ۲۸ میلیون بشکه و ظرفیت بارگیری آن تا ۷۰ میلیون بشکه در روز برآورد شده است. از منظر راهبردی، این جزیره شاهرگ اقتصادی ایران به شمار میرود و بهتنهایی بخش عمدهای از درآمد ارزی کشور را تأمین میکند. بنابراین، هرگونه اختلال در فرآیند صادرات یا ذخیرهسازی در این منطقه، مستقیماً اقتصاد جمهوری اسلامی و ساختارهای وابسته به سپاه پاسداران را تحت تأثیر قرار میدهد.
نشت نفت در جزیره خارک
در روزهای اخیر، گزارشهای رسانهای از نشت حدود ۸۰ هزار بشکه نفت در اطراف این جزیره خبر دادهاند. بر اساس این گزارشها، لکه نفتی از بخش غربی جزیره منشأ گرفته و مساحتی در حدود ۷۰ کیلومتر مربع را آلوده کرده است. تحلیل تصاویر ماهوارهای توسط یک شرکت ژاپنی نیز از احتمال تداوم این نشت حکایت دارد.
در واکنش به این گزارشها، سازمان حفاظت محیط زیست جمهوری اسلامی، مطابق رویه همیشگی، بهجای بررسی مستقل و ارائه راهکار، هرگونه نشت نفتی را رد کرده. در عین حال منشأ آلودگی را تخلیه آب توازن یک نفتکش آسیبدیده اعلام کرده است. این در حالی است که طی سالهای گذشته، این سازمان در برابر بسیاری از تخریبهای زیستمحیطی ناشی از فعالیتهای عمرانی وابسته به سپاه، یا سکوت اختیار کرده یا واکنشهای توجیهگرانه نشان داده است. نمونه بارز این روند را میتوان در پروژه سد گتوند مشاهده کرد
بنبست خودساخته
فرماندهان سپاه پاسداران که برای دههها کنترل و مدیریت منابع و سرمایههای ملی را در اختیار داشتهاند، کوشیدهاند با بستن تنگه هرمز وایجاد ابزار فشار بر اقتصاد جهانی، اهداف سیاسی و نظامی خود را پیش ببرند. اما این رویکرد در عمل به نوعی بنبست خودساخته انجامیده است. در پی محاصره دریایی بنادر ایران توسط نیروی دریایی آمریکا ومحدودیتهای ناشی از تنشهای منطقهای و بینالمللی، ورود کشتیها و نفتکشها به بنادر ایران را با مشکلی بزرگ مواجه کرده و عملاً شریان درآمد ارزی جمهوری اسلامی را تضعیف کرده است.
گزارشهای اخیر، مبتنی بر تصاویر ماهوارهای، نشان میدهد که صادرات نفت از پایانه خارک در روزهای گذشته با کاهش جدی یا توقف مواجه شده است. همزمان، ظرفیت مخازن ذخیرهسازی این جزیره نیز در حال تکمیل شدن است.
محدودیت ذخیرهسازی و پیامدهای آن
پر شدن ظرفیت مخازن ذخیره و انباشت نفت در نفتکشهایی که به دلیل شرایط موجود امکان خروج از خلیج فارس را ندارند، میتواند جمهوری اسلامی را ناگزیر به کاهش تولید یا حتی بستن برخی چاههای نفتی کند. این اقدام، در صورت تداوم، میتواند آسیبهای جدی و بلندمدتی به میادین نفتی وارد کند.
در چند دهه گذشته، سپاه پاسداران بهعنوان یکی از بازیگران اصلی قدرت، نقش تعیینکنندهای در مدیریت منابع نفتی و تصمیمگیریهای کلان اقتصادی داشته است. با این حال، این نهاد نهتنها در مدیریت بهینه این منابع موفق نبوده، بلکه با تصمیمگیریهای نادرست، زمینهساز اتلاف منابع و افزایش فشار اقتصادی بر جامعه شده است. طی سالهای اخیر، بخش قابل توجهی از نفت ایران یا در شرایط غیرشفاف و با تخفیفهای سنگین به فروش رسیده. یا برای مدت طولانی در نفتکشها سرگردان مانده و عملاً به تقویت بازارهای خارجی، بهویژه چین، کمک کرده است
سیاستی بیسرانجام
راهبردهایی که تحت عنوان «بازدارندگی» و با تکیه بر توسعه نفوذ منطقهای، حمایت از گروههای نیابتی و نادیده گرفتن قواعد بینالمللی دنبال شدهاند. در نهایت به تشدید تحریمها و افزایش فشار بر مردم ایران انجامیدهاند. با این حال، بهجای بازنگری در این مسیر، حاکمیت همچنان بر تداوم همان سیاستها اصرار دارد. کشور را در مسیری پرهزینه و بدون چشمانداز روشن قرار داده است.
تمرکز قدرت در یک نهاد نظامی و گسترش نقش آن در تمامی ارکان اقتصادی و سیاسی، عملاً ساختار حکمرانی را از حالت مدنی خارج کرده و به سمت نظامیسازی سوق داده است. اکنون کشور تبدیل به پادگانی شده که بغیر از صدای چکمه های آنها چیزی به گوش نمی رسد. در چنین شرایطی، نهتنها چشمانداز روشنی برای توسعه دیده نمیشود، بلکه تداوم این روند میتواند به تشدید بحرانهای اقتصادی و اجتماعی منجر شود
